Isinda Dikme Mezarları Üzerine Bazı Gözlemler
DOI:
https://doi.org/10.36991/Öz
Lykia yerleşimi Isinda’da 6 adet dikme mezara (bundan sonra P olarak kısaltılacaktır) ait kalıntı bulunmaktadır. P 1 (Wurster 1993’teki numaralandırmaya göre) bunlar arasında en küçük olanıdır ve batı yamacında yer almaktadır. Dikme bir mezar odasıyla bunun ortasında odayı enine bölme girişimi sırasında oluşmuş bir boğuma sahiptir. P 2 basamaklı bir podyum üzerinde, ama mezar odası tarafından uzunlamasına bölündüğünden ancak yarısına kadar dik bir vaziyette durmaktadır. Dikmenin altında olasılıkla taban plakasına ait bir fragman görülmektedir. P 2’nin yukarısında P 3’ün basamaklı bir podyum, çok profilli bir taban plakası ile yine uzunlamasına bölünmüş bir dikmeye ait 3 adet plakadan oluşan kalıntıları yer almaktadır.
Yerleşimin güneydoğusunda P 4’ün sadece podyumu ile taban plakası görülebilmektedir. Bunu kabartmaları 1896 yılında Rudolf Heberdey tarafından kesilerek İstanbul’a götürülen P 5 takip etmektedir. 1896 yılında dikme hala ayakta durmaktaydı, ama her iki yüzünde dikme yüksekliğine kadar 40 cm kalınlığında plaklar kesilmişti. Dikmenin kalıntıları bugün basamaklı bir podyumun önünde (ana kayadan oyulmuş yine profilli bir taban üzerinde) ve yukarıda bir kısmı kırılmış bir şekilde durmaktadır. Dikme gövdesinin her iki yüzünde boydan boya uzanan ve dikmenin bir süre sonra tekrar kesilmesinin gerekmiş olduğuna işaret eden keski olukları görülmektedir. Bu dikme daha sonraki bir dönemde kaleme alınmış Lykçe bir yazıtta (TL 65) adı sıkça anılan Kheziχa ile özdeş olabilecek dinast Kheziga I tarafından dikilmiş olmalıdır. Güney yüzdeki kabartmada dinast, Ksanthos’ta bundan yaklaşık bir asır sonra yapılmış olan Agora dikmesiyle paralellik gösterecek şekilde yukarıda 5 adet kalkan tutmaktadır. Buna karşın Ksanthos’taki dikmede 7 kalkan söz konusudur ve bunlar dikme üzerindeki Yunanca epigrama göre dinastın bir gün içinde öldürdüğü 7 Arkadia’lı hopliti temsil etmektedir. Burada bir yıl içinde (İ.Ö. 522/21) 9 kralı ele geçirmekle övünen Dareios I’in Behistun’daki tasvirine öykünüldüğü açıktır. Dareios’un Behistun’daki tasvirine bundan kısa bir süre sonra Isinda’da, dikme yazıtsız olsa da, öykünülmüş olması dikkate değerdir. Wurster tarafından P 6 olarak numaralandırılan dikmenin varlığı şüphelidir. Bununla birlikte yazar tarafından yerleşimin güney yamacında hala ayakta duran, ama kısmen toprak altında gömülü olan, mezar odalı yeni bir dikme (P X) bulunmuştur. Orta Lykia’da Isinda’dakine benzer şekilde çok sayıda dikme mezara sahip iki yerleşim daha bulunmaktadır: 4 dikmenin bulunduğu komşu yerleşim Apollonia ile 6 dikmeye, üzerinde bir başka dikmenin daha durması gereken ana kayadan profilli bir kaidenin eklendiği, Hacıoğlan yakınındaki Kerϑϑi.İndirmeler
Referanslar
Akurgal, Griechische Reliefs E. Akurgal, Griechische Reliefs des VI. Jahrhunderts aus Lykien, Berlin 1941 (Schriften zur Kunst des Altertums 3).
Borchhardt – Eichner –
Schulz, Kerththi J. Borchhardt – H. Eichner – K. Schulz, KERTHTHI oder der Versuch eine antike Siedlung der Klassik in Zentrallykien zu identifizieren, Antalya 2005 (Adalya Ekyayın Dizisi 3).
Borchhardt – Bleibtreu, Struktu¬ren lykischer Residenzstädte J. Borchhardt – E. Bleibtreu, Strukturen lykischer Residenzstädte im Ver-gleich zu älteren Städten des Vorderen Orients, Antalya 2013 (Adalya Ek-yayın Dizisi 12).
Colas-Rannou 2009 F. Colas-Rannou, Images et société en Lycie auch VIe siècle avant J.-C.: le pilier d’Isinda et son programme iconographique, REA 111, 2009, 453–474.
Deltour-Levie, Piliers funéraires C. Deltour-Levie, Les piliers funéraires de Lycie, Louvain-la-Neuve 1982 (Pub¬¬lications de l’art et d’archéologie de l’Université Catholique de Louvain 31).
Heberdey – Kalinka, Reisen R. Heberdey – E. Kalinka, Bericht über zwei Reisen im südwestlichen Klein-asien, Wien 1896 (Denkschr. Wien 45, I).
Jacobs, Grabkunst Lykiens B. Jacobs, Griechische und persische Elemente in der Grabkunst Lykiens zur Zeit der Achämenidenherrschaft, Jønsered 1987.
Kalinka, TAM I E. Kalinka, Tituli Lyciae lingua Lycia conscripti. TAM I, Vindobonae 1901.
Kjeldsen – Zahle 1976 K.Kjeldsen – J. Zahle, A dynastic tomb in Central Lycia. New Evidence for the study of Lycian architecture and history in the classical period, ActaArch 47, 1976, 29–46.
Kolb, Burg – Polis – Bischofssitz F. Kolb, Burg – Polis – Bischofssitz. Geschichte der Siedlungskammer von Kyaneai in der Südwesttürkei, Main am Rhein 2008.
Kolb – Tietz 2001 F. Kolb – W. Tietz, Zagaba: Münzprägung und politische Geographie in Zentrallykien, Chiron 31, 2001, 347–416.
Marksteiner, Trysa Th. Marksteiner, Trysa – eine zentrallykische Niederlassung im Wandel der Zeit. Siedlungs-, Architektur- und kunstgeschichtliche Studien zur Kultur-land¬schaft Lykien, Wien 2002 (Wiener Forschungen zur Archäologie 5).
Mendel, Catalogue G. Mendel, Catalogue des sculptures grecques, romaines et byzantines du Mu¬sée de Constantinople, Tome I, Constantinople 1912 (Reprint Roma 1966).
Özhanlı 2001/02 M. Özhanlı, İsinda Dikme Anıtı, Adalya 5, 2001/02, 73–106.
Petersen – von Luschan,
Reisen E. Petersen – F. von Luschan, Reisen in Lykien, Milyas und Kibyratis, Wien 1889 (Reisen im südwestlichen Kleinasien II).
Schürr 2009 D. Schürr, Zum Agora-Pfeiler in Xanthos II: Selbstlob auf Perserart und Ordnung des Raumes, Kadmos 48, 2009, 157–176.
Schürr 2012 D. Schürr, Zum Agora-Pfeiler in Xanthos III: Vom Wettergott und dem Dynas¬ten Teϑϑiweibi, Kadmos 51, 2012, 114–142.
Wurster 1976 W. W. Wurster, Antike Siedlungen in Lykien. Vorbericht über ein Survey- Un¬ter¬nehmen im Sommer 1974, AA 1976, 23–49.
Wurster 1993 W. W. Wurster, Dynast ohne Palast – Überlegungen zum Wohnbereich lykischer Feudalherren, in: J. Borchhardt – G. Dobesch (eds.), Akten des II. Inter¬nationalen Lykien-Symposions Wien 6.–12. Mai 1990, Wien 1993, Bd. 2, 27–30 (TAM-Erg.bde 18, Denkschr. Wien 235).
Wurster – Wörrle 1978 W. W. Wurster – M. Wörrle, Die Stadt Pinara, AA 1978, 74–99.
Zahle, Harpyiemonumentet J. Zahle, Harpyiemonumentet i Xanthos. En lykisk pillegrav, København 1975 (Studier fra Sprog-og Oldtidsforskning 85).
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2025 PHILIA. Uluslararası Eskiçağ Akdeniz’i Araştırmaları Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Philia Dergisi, 2024 yılından itibaren yayın sürecinde önemli bir değişikliğe gitti. Önceki yıllarda sadece basılı olarak yayımlanan dergi, artık Phoibos Publishing Company tarafından yayımlanıyor ve Açık Erişim olarak dijital ortamda da sunuluyor.
PHILIA 'nın Açık Erişim politikası Budapeşte Açık Erişim Girişimi (BOAI) ilkeleriyle tamamen uyumludur. PHILIA 'da yayınlanan tüm makaleler Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY-SA 4.0) altında lisanslanmıştır. Bu lisans, tüm kullanıcıların dergide yayınlanan makaleleri, veri setlerini, şekilleri ve ek materyalleri, yazar(lar)a, makale başlığına, dergi alıntısına ve DOI'ye (Dijital Nesne Tanımlayıcı) uygun şekilde atıfta bulunulması koşuluyla herhangi bir platformda kopyalamasına, paylaşmasına ve yeniden dağıtmasına izin verir.
