Portulanlar ve Portulan Haritaları Işığında Hellespontos ve Bithynia Sahilleri

Klaus BELKE   157–189

 

Öz: Orta Çağ’ın son dönemlerinden ve Erken Modern zamanlardan günümüze kalan portulan ve portulan hari­taları (denizcilik haritaları) Venedik, Cenova ya da Katalanlar gibi ticaret yapan batılı uluslar tara­fın­dan geliştirilmiş ve daha sonraki bazı Yunanca çevirileri ya da uyarlamaları dışında Latince ya da çoğun­lukla değişik batı dillerinde yazılmıştır. Söz konusu haritaların, dönemin gemicilerinin kötü hava­dan korunmaları, taze yiyecek ve içecek ihtiyacını gidermeleri ve ticaret yapabilmeleri için uygun liman ve iskeleler bulmasına olanak sağladığını ifade eden yazar, bu makalesinde, portulan ve portulan harita­larındaki mesafeler, ana yönler ve coğrafi özellikler gibi detaylar aracılığıyla ya da Bizans ya da batılı kaynaklarla yapılan karşılaştırmalar ışığında deniz yolculuklarındaki bu istasyonları tam olarak ya da en azın­­dan tahminen saptayabilmeyi amaçlamaktadır. Yazar, makalesinde ayrıca bu portulan ve portulan hari­talarının batı kökenli olmasına karşın Bizans İmparatorluğu’nun tarihi coğrafyası için de önemli bir yer tuttuğuna işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler: Portulan; Portulan haritaları; limanlar; istasyonlar; Hellespontos; Bithynia; tarihi coğrafya.

 

Kaynakça

Anrich 1913–1917

G. Anrich, Hagios Nikolaos. Der heilige Nikolaos in der griechischen Kirche, I. Texte, II. Prolegomena, Untersuchungen, Indices, Leipzig – Berlin 1913–1917.

Arr. per. p. E.

Flavii Arriani periplus Ponti Euxini, ed. A. G. Roos, Flavii Arriani quae exstant omnia, vol. II, ed. corr. G. Wirth, Leipzig 1968, 103–128.

Auzépy 2006

M.-F. Auzépy, Campagne de prospection 2005 de la mission Monastères byzantins de la côte sud de la Marmara, Anatolia Antiqua 14, 2006, 369–398.

Auzépy et al. 2007

M.-F. Auzépy avec la collaboration de H. Çetinkaya, O. Delouis, J.-P. Grélois, A. Prolong, M. Kaplan et H. Yılmaz, Campagne de prospection 2006 de la mission Marmara, Anatolia Antiqua. 15, 2007, 335–369.

Bertolotti 1896

G. Bertolotti, Nuova Serie di Documenti sulle Relazioni di Genova coll’Impero Bizantino, Atti della Società Ligure di Storia Patria 28, 1896, 339–573.

CFHB

Corpus Fontium Historiae Byzantinae.

Const. Porph. cer.

Constantini Porphyrogeniti imperatoris de cerimoniis aulae Byzantinae libri II, Bd. I (Corpus Scriptorum Historiae Byzantinae), ed. J. J. Reiske, Bonn 1829.

Garzaniti 1991

M. Garzaniti, Daniil Egumeno, Itinerario in Terra Santa. Introduzione, Tra­dizione e Note, Rom 1991.

Georg. op.

Georgii Acropolitae Opera I, ed. A. Heisenberg – P. Wirth, Stuttgart2 1978.

Heisenberg 1923

A. Heisenberg, Neue Quellen zur Geschichte des lateinischen Kaisertums und der Kirchenunion, II. Die Unionsverhandlungen vom 30. August 1206, Patriarchenwahl und Kaiserkrönung in Nikaia 1208 (Sb Bayer. Akad. Wiss., philosoph.-philolog. u. hist. Kl. 1923, 2. Abh.), München 1923.

Imperiale di Sant’Angelo 1938

C. Imperiale di Sant’Angelo, Codice Diplomatico della Repubblica di Geno­va dal 953 a 1163, vol. II, Rom 1938.

Ioan. Can. comm.

Ioannis Canabutzae magistri ad principem Aeni et Samothraces in Dionysium Halicarnasensem commentarius, ed. M. Lehnerdt, Leipzig 1890.

Khitrowo 1889

B. de Khitrowo, Itinéraires russes en Orient, traduits pour la Société de l’Orient Latin, I, l, Genf 1889 (ND Osnabrück 1966).

Max. Planud. ep.

Maximi monachi Planudis epistulae, ed. P. A. M. Leone, Amsterdam 1991.

Menip. peripl.

Menippi Pergameni periplus, in: Diller 1952, 151–156.

Muntaner, Crónica Catalana

Ramon Muntaner, Crónica Catalana, ed. A. de Bofarull, Barcelona 1860.

Nik. Chon. hist.

Nicetae Choniatae Historia, ed. J.-L. van Dieten (CFHB 11), Berlin – New York 1975.

Pallad. dialog.

Palladios, Dialogue sur la vie de Jean Chrysostome, I–II. Introduction, texte critique, traduction et notes par A.-M. Malingrey – P. Leclercq, vol. I, Paris 1988.

peripl. p. Eux.

(Anonymi) Periplus Ponti Euxini, in: Diller 1952, 118–138.

peripl. m. m.

Anonymi Stadiasmus sive Periplus Maris Magni, ed. C. Müller, Geographi Graeci Minores, vol. I, Paris 1855, 427–514.

Pirî Reis, Kitab-ı Bahriye

Pirî Reis, Kitab-ı Bahriye, ed. E. Z. Ökte, vol. I, İstanbul 1988.

Port. Grazia Pauli

A. Terrosu Asole, Il portolano di Grazia Pauli. Opera italiana del secolo XIV, trascritta a cura di B. R. Motzo, Cagliari 1987.

Port. Graziosus Benincasa

Portulan des Graziosus Benincasa, in: Kretschmer 1909, 358–420.

Port. Parma-Magliabecchi

Portolan Parma-Magliabecchi, in: Kretschmer 1909, 268–358.

Port. Rizo

Portolan Rizo, in: Kretschmer 1909, 420–552.

Ps.-Skylax

Ed. G. Shipley, Pseudo-Skylax’s Periplus. The Circumnavigation of the In­habited World. Text, Translation and Commentary, Bristol 2011.

Tafel – Thomas 1857

G. L. F. Tafel – G. M. Thomas, Urkunden zur älteren Handels- und Staatengeschichte der Republik Venedig mit besonderer Beziehung auf Byzanz und die Levante, III. Wien 1857 (ND Amsterdam 1964).

Theod. ep.

Theodori Studitae epistulae, rec. G. Fatouros, vol. I (CFHB 31, 1). Berlin 1992.

Treu 1902

M. Treu, Die Gesandtschaftsreise des Rhetors Theodulos Magistros, in: Festschrift C. F. W. Müller = Jahrbücher für classische Philologie, Suppl. 27. Leipzig 1902, 5–30.

Zygomalas

E. Legrand, Notice bibliographique sur Jean et Théodose Zygomalas, in: Receuil de textes et de traductions publiés par les professeurs de l’École des langes orientales vivantes à l’occasion du VIIIe Congrès International des Orientalistes tenu à Stockholm en 1899, vol. II, Paris 1899, 67–264.