Yeni ve Eski Miltaşları Işığında Kuzey Ionia (Teos-Lebedos-Klazomenai) Ulaşım Ağı

Hüseyin UZUNOĞLU   166–177

 

Öz: Bu makalede Teos (Sığacık/Seferhisar-İzmir) ve Lebedos’ta (Ürkmez) tespit edilen yeni iki mil taşı ve­­si­lesiyle Teos antik kentinin çevre kentlerle olan ulaşım sistemi hakkında genel bir değerlendir­me yapıl­mak­ta ve makalenin sonunda bu civardan şimdiye kadar bilinen tüm yazıtlar bir araya ge­ti­ril­mektedir. Ye­ni yazıtların ilki Constantius I Dönemi’ne ait olup Seferihisar’a bağlı Turgut köyün­de ele geçmiştir ve bu civardan daha önce bilinen bir diğer mil taşı gibi Teos’tan itibaren 5 millik bir mesafe vermektedir. Ürkmez’te ele geçen ve Lebedos antik kentinden 1 millik mesafe veren taş ise en az 3 farklı dönemde (Constantinus I, Iustinianus ve Valentinianus ve Valens) kullanılmış ol­ması bakımından ilgi çekicidir. Taş, Constantinus I zamanında iki kez yazıldıktan sonra (ilki İS. 324–326 yılları arası, diğeri İS. 334–337 ) yeniden kullanım amacıyla ters çevrilmiştir. Taş üzerinde­­ki belli belirsiz izler ve çizikler taşın daha önceki zamanlarda da kullanılmış olabileceğine işaret et­mektedir. Bu iki yeni yazıt ve daha önce yayımlanmış olan miltaşları vasıtasıyla Teos’tan Kla­zo­me­­nai ve Lebedos’a giden antik yol güzergâhı bü­yük oranda anlaşılabilmektedir. Buna karşın makalede bu yolları günümüzde arazi üzerinde tespit etmenin zorluğuna dikkat çekilmekte ve ayrıca Kara­­göl antik taş ocağı civarında, modern yolun kenarında bir portakal bahçesi içinde açığa çıkarılan ve Lebedos yönüne gitmesi gereken antik yola da kısaca deği­nil­mektedir.

Yeni miltaşlarının çevirisi ise şöyledir:

1. Hayırlı Uğurlu olsun! İmparator Flavius Valerius Konstantius ve [Galerius Valerius Maxi­mia­nus] için. Teos’tan itibaren 5 mil.

2a. [Kaisar’lar] Crispus, Constantius ve Constantinus için …

2b. En yüce İmparator Flavius Valerius Konstantinus ve pek seçkin Kaisar’lar [Valerius ?] Konstan­tius, Flavius Valerius Konstantinus ve Flavius Iulius Konstans’ı (Lebedos halkı onurlan­dırmak­tadır). Le­be­dos’tan itibaren 1 mil.

2c. Hayırlı Uğurlu olsun. Bütün dünyanın hakimi, felsefe üstadı, pek dindar ve dinibütün imparator, mu­zaffer Augustus Iulianus için.

2d. Efendilerimiz, imparatorlarımız ve her daim Augustus olan Valentinianus ve Valens’in (yol ya­pım-bakım çalışması).

Anahtar Kelimeler: Teos; Lebedos; Klazomenai; road network; milestones; quarry.

 

Kaynakça

Albustanlıoğlu 2006

T. Albustanlıoğlu, Dokimeion ışığı altında Roma İmparatorluk Dönemi’nde Mermer Kullanımı; İmparatorluk Yönetiminde Anadolu Mermer Ocaklarının İşletme Stratejisi ve Organizasyonu, Ankara 2006 (unpubl. Diss.).

Bean, Aegean Turkey

G. E. Bean, Aegean Turkey: An Archaeological Guide, London 1966.

Behr, Aristides

C.A. Behr, Aelius Aristides and the Sacred Tales, Amsterdam 1968.

Chapot 1904

V. Chapot, Inscriptions de Clazomène, RPhil 28, 1904, 70–76.

Conti 2004

S. Conti, Die Inschriften Kaiser Julians, Stuttgart 2004.

Demangel – Laumonier 1922

R. Demangel – A. Laumonier, Inscriptions d’Ionie, BCH 46, 1922, 307–355.

De Vita 2011

Maria Carmen De Vita, Giuliano imperatore filosofo neoplatonico. Temi metafisici e problemi del pensiero antico. Studi e testi, 121, Mailand 2011.

Ersoy – Koparal 2009

Y. Ersoy – E. Koparal, Urla ve Seferihisar İlçeleri Yüzey Araştırması 2008 Yılı Çalışmaları, AST 27,2, 2009, 127–143.

Fant 1989

J. C. Fant, Poikiloi lithoi: the anomalous economics of the Roman imperial marb­le quarry at Teos, in The Greek Renaissance in the Roman empire. Papers from the Xth British Museum Classical Collequium (BICS Suppl. 55,) Lon­don 1980, 206–218.

French, Roman Roads (a)

D. H. French, Roman Roads and Milestones of Asia Minor. Fasc. 2.1: An Interim Catalogue of Milestones, Oxford 1988 (British Institute of Archaeology at Ankara Monograph no. 9).

French, Roman Roads (b)

D. French, Roman Roads & Milestones of Asia Minor, Vol. 3: Milestones Fasc. 5: Asia, 2014 (British Institut at Ankara, Electronic Monograph 5).

Koparal 2011

E. Koparal, Urbanization process and spatial organization in Klazomenian Khora from Early Iron Age to Roman Period, Ankara 2011 (unpubl. Dissertation).

Koparal 2013

E. Koparal, Teos and Kyrbissos, Olba 21, 2013, 45–70.

Ma 2007

J. Ma, A Horse from Teos: Epigraphical Notes on the Ionian Hellespontine Association of Dionysiac Artists, in: P. Wilson (ed.), The Greek Theatre and Festivals. Documentary Studies, Oxford 2007, 215–245.

McCabe – Plunkett 1985

D. F. McCabe – M. A. Plunkett, Teos Inscriptions. Texts and List, Princeton 1985.

Pekary, Reichstrassen

T. Pekary, Untersuchungen zu den Römischen Reichstrassen, Bonn 1968 (Anti­quitas, Reihe 1, Band 17).

Ramsay, Asia Minor

W. M. Ramsay, The Historical Geography of Asia Minor, London 1890.

Strang, Teos

J. R. Strang, The city of Dionysos: A social and historical study of the Ionian city of Teos, New York 2007 (unpub.Diss)

Weber 1904

G. Weber, Zur Topographie der ionischen Küste, AM 29, 1904, 222–236.