Isinda Dikme Mezarları Üzerine Bazı Gözlemler

Diether SCHÜRR   153–165

 

Öz: Lykia yerleşimi Isinda’da 6 adet dikme mezara (bundan sonra P olarak kısaltılacaktır) ait kalıntı bu­lun­maktadır. P 1 (Wurster 1993’teki numaralandırmaya göre) bunlar arasında en küçük olanıdır ve batı yama­cında yer almaktadır. Dikme bir mezar odasıyla bunun ortasında odayı enine bölme girişimi sıra­sında oluşmuş bir boğuma sahiptir. P 2 basamaklı bir podyum üzerinde, ama mezar oda­sı tarafından uzun­lamasına bölündüğünden ancak yarısına kadar dik bir vaziyette durmaktadır. Dikmenin altında ola­sı­lıkla taban plakasına ait bir fragman görülmektedir. P 2’nin yukarısında P 3’ün basamaklı bir podyum, çok profilli bir taban plakası ile yine uzunlamasına bölünmüş bir dikmeye ait 3 adet plakadan oluşan ka­lın­tıları yer almaktadır.

Yerleşimin güneydoğusunda P 4’ün sadece podyumu ile taban plakası görülebilmektedir. Bunu ka­bart­ma­ları 1896 yılında Rudolf Heberdey tarafından kesilerek İstanbul’a götürülen P 5 takip et­mek­tedir. 1896 yılında dikme hala ayakta durmaktaydı, ama her iki yüzünde dikme yüksekliğine kadar 40 cm ka­lın­lığında plaklar kesilmişti. Dikmenin kalıntıları bugün basamaklı bir podyumun önünde (ana kayadan oyulmuş yine profilli bir taban üzerinde) ve yukarıda bir kısmı kırılmış bir şekilde dur­maktadır. Dikme göv­desinin her iki yüzünde boydan boya uzanan ve dikmenin bir süre sonra tekrar kesilmesinin gerek­miş olduğuna işaret eden keski olukları görülmektedir.

Bu dikme daha sonraki bir dönemde kaleme alınmış Lykçe bir yazıtta (TL 65) adı sıkça anılan Khe­ziχa ile özdeş olabilecek dinast Kheziga I tarafından dikilmiş olmalıdır. Güney yüzdeki ka­bart­mada dinast, Ksant­hos’ta bundan yaklaşık bir asır sonra yapılmış olan Agora dikmesiyle paralellik gösterecek şekilde yukarıda 5 adet kalkan tutmaktadır. Buna karşın Ksanthos’taki dikmede 7 kal­kan söz konusudur ve bun­lar dikme üzerindeki Yunanca epigrama göre dinastın bir gün içinde öl­dür­düğü 7 Arkadia’lı hopliti tem­sil etmektedir. Burada bir yıl içinde (İ.Ö. 522/21) 9 kralı ele ge­çir­mekle övünen Dareios I’in Behis­tun’daki tasvirine öykünüldüğü açıktır. Dareios’un Behistun’daki tas­virine bundan kısa bir süre sonra Isin­da’da, dikme yazıtsız olsa da, öykünülmüş olması dikkate de­ğerdir.

Wurs­ter tarafından P 6 olarak numaralandırılan dikmenin varlığı şüphelidir. Bununla birlikte yazar tara­fından yerleşimin güney yamacında hala ayakta duran, ama kısmen toprak altında gömülü olan, mezar odalı yeni bir dikme (P X) bulunmuştur. Orta Lykia’da Isinda’dakine benzer şekilde çok sa­yı­da dikme me­zara sahip iki yerleşim daha bulunmaktadır: 4 dikmenin bulunduğu komşu yer­le­şim Apollonia ile 6 dik­meye, üzerinde bir başka dikmenin daha durması gereken ana kayadan pro­fil­li bir kaidenin eklen­diği, Hacıoğlan yakınındaki Kerϑϑi.

Anahtar Kelimeler: Isinda; Lykia; Mezar Anıtları; Dikme Mezarlar; Lykia Dinastları.

 

Kaynakça

Akurgal, Griechische Reliefs

E. Akurgal, Griechische Reliefs des VI. Jahrhunderts aus Lykien, Berlin 1941 (Schriften zur Kunst des Altertums 3).

Borchhardt – Eichner –

Schulz, Kerththi

J. Borchhardt – H. Eichner – K. Schulz, KERTHTHI oder der Versuch eine antike Siedlung der Klassik in Zentrallykien zu identifizieren, Antalya 2005 (Adalya Ekyayın Dizisi 3).

Borchhardt – Bleibtreu, Struktu­ren lykischer Residenzstädte

J. Borchhardt – E. Bleibtreu, Strukturen lykischer Residenzstädte im Ver­gleich zu älteren Städten des Vorderen Orients, Antalya 2013 (Adalya Ek­yayın Dizisi 12).

Colas-Rannou 2009

F. Colas-Rannou, Images et société en Lycie auch VIe siècle avant J.-C.: le pilier d’Isinda et son programme iconographique, REA 111, 2009, 453–474.

Deltour-Levie, Piliers funéraires

C. Deltour-Levie, Les piliers funéraires de Lycie, Louvain-la-Neuve 1982 (Pub­­lications de l’art et d’archéologie de l’Université Catholique de Louvain 31).

Heberdey – Kalinka, Reisen

R. Heberdey – E. Kalinka, Bericht über zwei Reisen im südwestlichen Klein­asien, Wien 1896 (Denkschr. Wien 45, I).

Jacobs, Grabkunst Lykiens

B. Jacobs, Griechische und persische Elemente in der Grabkunst Lykiens zur Zeit der Achämenidenherrschaft, Jønsered 1987.

Kalinka, TAM I

E. Kalinka, Tituli Lyciae lingua Lycia conscripti. TAM I, Vindobonae 1901.

Kjeldsen – Zahle 1976

K.Kjeldsen – J. Zahle, A dynastic tomb in Central Lycia. New Evidence for the study of Lycian architecture and history in the classical period, ActaArch 47, 1976, 29–46.

Kolb, Burg – Polis – Bischofssitz

F. Kolb, Burg – Polis – Bischofssitz. Geschichte der Siedlungskammer von Kyaneai in der Südwesttürkei, Main am Rhein 2008.

Kolb – Tietz 2001

F. Kolb – W. Tietz, Zagaba: Münzprägung und politische Geographie in Zentrallykien, Chiron 31, 2001, 347–416.

Marksteiner, Trysa

Th. Marksteiner, Trysa – eine zentrallykische Niederlassung im Wandel der Zeit. Siedlungs-, Architektur- und kunstgeschichtliche Studien zur Kultur­land­schaft Lykien, Wien 2002 (Wiener Forschungen zur Archäologie 5).

Mendel, Catalogue

G. Mendel, Catalogue des sculptures grecques, romaines et byzantines du Mu­sée de Constantinople, Tome I, Constantinople 1912 (Reprint Roma 1966).

Özhanlı 2001/02

M. Özhanlı, İsinda Dikme Anıtı, Adalya 5, 2001/02, 73–106.

Petersen – von Luschan, Reisen

E. Petersen – F. von Luschan, Reisen in Lykien, Milyas und Kibyratis, Wien 1889 (Reisen im südwestlichen Kleinasien II).

Schürr 2009

D. Schürr, Zum Agora-Pfeiler in Xanthos II: Selbstlob auf Perserart und Ordnung des Raumes, Kadmos 48, 2009, 157–176.

Schürr 2012

D. Schürr, Zum Agora-Pfeiler in Xanthos III: Vom Wettergott und dem Dynas­ten Teϑϑiweibi, Kadmos 51, 2012, 114–142.

Wurster 1976

W. W. Wurster, Antike Siedlungen in Lykien. Vorbericht über ein Survey- Un­ter­nehmen im Sommer 1974, AA 1976, 23–49.

Wurster 1993

W. W. Wurster, Dynast ohne Palast – Überlegungen zum Wohnbereich lykischer Feudalherren, in: J. Borchhardt – G. Dobesch (eds.), Akten des II. Inter­nationalen Lykien-Symposions Wien 6.–12. Mai 1990, Wien 1993, Bd. 2, 27–30 (TAM-Erg.bde 18, Denkschr. Wien 235).

Wurster – Wörrle 1978

W. W. Wurster – M. Wörrle, Die Stadt Pinara, AA 1978, 74–99.

Zahle, Harpyiemonumentet

J. Zahle, Harpyiemonumentet i Xanthos. En lykisk pillegrav, København 1975 (Studier fra Sprog-og Oldtidsforskning 85).